R115, fol. 55 (3-1-1798)

“Vraag articulen door den president waarnemend ‘t officie voorgestelt om daer op in preesentie van den diender municipaliteyt te hooren en te doen antwoorden van seker door de burgerwagt van het rot de Heyde heden nagt geappreehendeerd en in arrest gehouden vrouwpersoon.

1. De geapprehendeerde haar naam en ouderdom?
Deselve segt genaamt te zijn Helena van Gelder end zynde byna 23 jaer.

2. Waar desselfs geboorte plaats en woonplaats is?
Deselve segt geboortig te wesen tot Uden, Lande van Ravestyn, en dat sij sedert eenige tijd geen vaste woonplaats heeft gehad maer overal eens gaet.

3. Wat haar handteering en kostwinning is?
Deselve segt voorheen de boer gedient te hebben, dan zedert vyff maanden niet, terwijl sy toen als bijsit aant swerven en rontlooope is geraakt met seekere Albertus Zwierts, die sij nu had verlaten, met welke sy om de kost te hebben, bedelde en om aelmoese rontging.

4. Off de geappreehendeerde voorsien is van een pas?
Deselve segt van geen pas voorsien te zyn.

5. Waer ter plaatse de geappreehendeerde van deese nagt is geappreehendeert?
Deselve segt ten huijse van Tonij van Lieshout aan de Heyde op het bed leggende met gemelde Tonij van Lieshout, terwijl de vrouw van Tonij van Lieshout in de haerd sat te spinnen.

6. Off sij geappreehendeerde meermaele als eens wegens regenten is gewaarschuwt geworden zig uyt deese plaats te onthouden off te vertrekken?
Deselve segt: “Ja,” en selfs dat sij al eens door den diender is uytgeslagen en eens gewaarschuwt had.”

“Vraag articulen door den president waarnemend ‘t officie voorgestelt om daer op in preesentie van den diender municipaliteyt te hooren en te doen antwoorden seker persoon door de burgerwagt bij het houden der generaale jagt op vagebonden en landlopers den 13 februarij geapprehendeerd (gevangen) en in arrest gehouden.

1. De geapprehendeerde syn naam en toenaam en ouderdom?
Den geapprehendeerde segt genaamt te weesen Huijbert Pennings, off Huybert Pieters, tusssen 34 en 35 jaeren oud.

2. Waar desselfs geboorteplaats en woonplaats is?
Den geapprehendeerde segt geboortig en woonagtig te zijn tot Gemert.

3. Wat syn handteering en kostwinning is?
Den geapprehendeerde segt een wever te zyn.

4. Off den geapprehendeerde voorsien is van een pas?
Den geapprehendeerde vertoont een pas van Gemert dato 15 decembeer 1796, getekent door W. Corstens, schepen.

5. Bij wie hij geapprehendeerde was off waer en op wat wijse hem de wagt heeft geapprehendeert en opgebragt?
Den geapprehendeerde segt tusschen den 12 en 13 snags geslapen te hebben in het eerste huys onder Veghel komende van den Vorstenbosse dijk, alwaar hem de wagt daer komende des smorgens den 13 deser opgebragt heeft.

6. Waar hij van te vooren vandaan was gekomen en wat hij daar gedaan heeft, en waar na toe hij dagt te gaan?
Den geapprehendeerde segt van Vorstenbosch te syn gekomen en dat daar bij een schepen aan geen seyde de capel had geeweest en gesegt: “Ik sal maer eens gaan,” Waerop den gemelden schepen hen geapprehendeerde seyde: “Den diender is niet te kwaad,” en dat hij hem het grootste leet niet doen sou, en wou dat hij den oude diender wederom Had. Dat den geapprehendeerde van een soopje jenever van den scheepen voornoemt te hebben gekregen uyt huijs is gegaan, vragende onderwegen in de huijsen een aalmoes, ‘t sij vlas, brood off een duijt, totdat hij is gekomen ter plaatse als in articul 5 heeft beantwoord. Vervolgens segt hij geappreehendeerde voornemens te zyn geweest weder direct na Gemert te gaan, van waer hij maandag den 12 deeses des smorgens ten negen uuren was vertrokken.”

“Vraag articulen door den president waarnemende ‘t officie voorgesteld om daer pop in preesentie van de leden der municipaliteyt te horen en te doen antwoorden seker vrouwspersoon en kind door de burgerwagt bij het houden van der generaele jagt op vagebonden en landlopers den 13 februarij 1798 geapprehendeert en in arrest gehouden.

1. De geapprehendeerde haar naam en toenaam en ouderdon als meede hoe oud het kind is?
Deselve segt te zyn Marysyn Theresia Asij, oud ontrent 32 jaaren, en haar kind circa drie à vier maanden.

2. Waar desselfs geboorte plaats en woonplaats is?
Zegt geboortig te weesen tot Luijk, geen woonplaats te hebben, maar rontswervende.

3. Wat haar kostinning is?
Deselve segt beedelende den kost moeten soeken.

4. Off sij gehuwt is?
Deselve segt: “Ja”, en dat haar man genaemt is Joseph Ponijdoren, dragonder onder het regiment Bataafs, tweede compagnie, in garnisoen (seggende niet beeter te weeten) tot Zutphen. Dog dat gemelde haare man by het regiment als jongman te boek staet en dus aldaer niet anders weeten dan dat hij niet getrouwt is.

5. Off sij voorsien is van een pas?
Deselve segt: “Neen”.

6. Hoe en waer sij geapprehendeert is geworden?
Deselve segt door de wagt te zyn gevat by off ontrent de weg lopende na Erp.

7. Off sy alleenlyk hier te lande is en off sij geen manspersoonen bij haar had?
Deselve segt dat sij vant land van Luijk aff komende, altoos bij haar is geweest een manspersoon synde haar neev genaamt Joseph Asij.

8. Soo ja, waar die syn gebleeven?
Deselve segt dat de wagt circa een uur van te voren dat sij geapprehendeert is, gekomen was toen tsij nog bij elkanderen waren en dat den voorscreven Joseph Asij daar voor weg liep, op welk weglopen de geappreheehendeerde aan gemelde Joseph Asij toeriep dat hij wagten sou, dog dat hij sulx niet deede en dus niets meer van hem weet.

9. Wat sij geapprehendeerde hier ter plaatse heeft gedaan?
Deselve segt met gemelde Joseph Asij eenige huijse te hebben afgeweest en om eem aalmoes gevraagt.

10. Waar haer bij hebbend kind geboren is?
Deselve segt dat haar kind geboren is int Ginneken bij Breda en daar gedoopt.”

R115, fol. 66 (15-2-1798)

“Gesien hebbende bij de leden der municipaliteyt Veghel de remonstrantie met annexe bewijsen overgegeven door en wegens den preesident waarnemende ‘t officie waer bij te kennen geeft dat seeker vrouwspersoon met een klyn kind van circa drie maanden oud bij het houden der generaele jagt op gaauwdieve en vagebonden op dinsdag den dertiende deeser door de burgerwagt was opgebragt en vervolgens gearresteert, sig noemende Marisyn Theresia Asij, voorgevende van Luijk geboortig te syn, vagebonderend met seekere Joseph Asij, sonder pas voorsien en met beedelen den kost bekwam.

Versoekende dat regt gedaan wierd in naam vant Bataafse volk en deselve condemneren na de wetten van den lande. Soo ist dat de leden der municiapaliteyt voorscreven regt doet in naame als voorscreven kragtens en vermogens publicatie en resolutie van de Repreesentanten van het volk van Bataafs Braband dato twaelff december 1799 sesentnegentigh en meer andere door hoogst deselve genomen.

Condemneeren gemelde vrouwspersoon sig noemende Marisyn Theresia Asij vom voor den tijd van twee jaeren geconfineert te worden in een tugt- off werkhuijs om met haarer handen arbeyts geduurende die tijd aldaar den cost te winnen.”

Die “leden der municipaliteyt Veghel” verklaren op veroek van de hoogschout van Den Bosch “dat seekere persoon sig noemende Aelbert Zwierts alhier sedert eenige tijd circa twee maanden heeft opgehouden bij Adriaan Huybert Coenen aan de Leest, sonder dat de regering hem oyt permissie van inwooning heeft vergunt.

Dat hij wel daar om gevraagt heeft, dat de leden voorscreven al lang hem souden hebben doen off laten aanseggen om te vertrekken, teerwijl de algemeene roep is dat denselve een slegt gedragh heeft. Dan tot die aansegging altoos huijverig synde geweest om redenen personaliter met op d’een off ander manier van hem brutael off ongelukkig gemaakt te worden.

Dat sedert die tijd gemelde Aelbert Zwierts hier heeft geweest, men denselve altoos met een geweer langs straat en op de weegen siet gaan, hebbende dikwils een groote hond bij sig, die men seyd een van de brutaalste diere is dat in haar soord gevonden word.

Dat denselve volgens ene raport een uytlander is en tot in den lande van Ravestyn dienaar der jsutitie geweest en daar sedert ruym een jaer om syn sleg gedragh afgeset, an die tijd rontswervende geweest volgens bekentenis van en met sekere vrouwspersoon Helena van Gelder, die op den vierde januarij door de leden deser municipaliteyt ingevolge publicatie van de toenmalige repreesentanten van ‘t volk van Bataafs Braband voor twee jaaren in een tugt off werkhuijs was gecondemneerd.

Dat den gemelde Aelbert Swierts voor eenige jaeren getrouwt is met Meghel Paulus Vervoort, van hier geboortig, welke hij lange jaere had verlaten, dog nu zedert die tijd dat het gemelde vrouwspersoon Helena van Gelder weg is, weder bij sijn vrouw gebleeven, welke vrouw eeven voir dat het gemelde vrouwspersoon Helena van Gelder was gevat, een erffenis had bekomen van circa 150 guldens.

Dat de ondergetekende leden bekent is en verscheydene reijse hebben vernomen dat gemelde Swierts alhier zig ophoud bij gemelde syne huys (van) Adriaan Huybert Coenen (welke meede al dikwyls ook met een snaphaan en hond rond loopt en samen schynen goede vrinde te zyn) aan en ontrent die seyde van de Leest, menigmael particuliere ingesetenen als andere syn aangerand, gekwest en ontrooft geworden ‘t geen sij by sog hadde, schoon dat leden voorscreven niet hebben kunnen ontdekken dat sulx door haer soude syn geschiet, egter ‘t selve suspect (verdacht) voorkomt.”

“Vraag articulen voorgehouden door den preesident waarnemende ‘t officie aan seker onbekent gearresteerd persoon, door Eymbert van Nieuwland, Hendrik van Nieuwland, en Willem van Enhorn volgens acte heden door deselve voor de municipaliteyt gepasseert ten eynde den gearresteerde daer op sal antwoorden.

1. Den gearresteerde syn naam, ouderdom en woonplaats?
Denselve segt genaemt te zyn Hermanus Dousyn, oud circa 23 jaaren, wonende in de Dorse Waert, beseyde Nieuwegen.

2. Wat handteering hij doet?
Denselve segt een paerde koopman en boerenwerk te doen en anders niet.

3. Waar hij heden vandaan is gekomen?
Denselve segt heden nagt hier te hebben geslapen ten huyse van Jan van Zutphen.

4. Wat hij bij sig heeft en vooral paerden, hoe die van hair syn en waer hij sie gekreegen heeft, off van wie gekogt?
Denselve segt bij sig te hebben twee paerden, het eene een jong swart, oud circa twee jaaren, en het tweede bruyn van hair, circa seeve à agt jaaren oud. Het eerste gekogt te Nieuwegein in de Boterstraet bij eenen Hospes die hij niet en kend en het tweede tot Waardenbugh op de markt die geweest is gisteren den 30ste deser, dog weet niet van wie, als dat hij seyde van Gorkom kwam. Dat hij gisteren ontrent elff uuren van Waardenburgh waas afgereeden, vervolgens syn weg over ‘t Huijlen de Wael over en de Maas ook, dog dit laaste niet te weeten hoe die plaats genaemt is, na Den Bosch nergens aan geweest, vervolgens op Heeswijk, daer een pind bier genomen en soo dien avond circa ten 6 uuren hier aangekomen bij Jan van Zutphen, waar hij het eeerstgenoemd jong paerd op pinxteren sondag had gebragt en welk tot heden daar gestaan had.

5. Off hij gearresteerde die paerde vandaag heeft te koop gepreesenteert aen Hendrik van Nieuwland.
Denselve segt dat hij de bovengenoemde heeft te coop gepreesenteert, dog kent de personen niet.

“Ingekomen de navolgende missive gecommuniceert door den preesident waarnemende ‘t officie aan de municipaliteyt, heden den 20sten julij 1798.”

Vrijheid          Gelijkheid.
Gemert, 2 Term(..), 6 jaer der Fr(ansche) Rep(ublieq).
Van Ommeren, vredensregter van ‘t cantoor Gemert.

Aan den Preesident van Vechel.

Burger,

Deese nagt is Aelbertus Swiers alhier ontvlugt en aangesien denselve in Vechel gewoond off sig laast opgehouden heeft, dient dit tot uw narigt in haast.

Groet en vrindschap.

Was getekent: H. van Ommeren.

Lager stond: P.S. persoon en syn gestelte is aan uw wel bekent, dus onnodig daer van iets op te geven.

Gereserveert: alsoo het denkelyk is dat daer  den in missive aangehaalde persoon sig voor syn laaste apprehensie alhier heeft opgehouden wederom na deese plaats sal begeven, en de hoofdofficie der stad en Meijerije van Den Bosch reets voor lange aan de municipaliteyt order had gegeven die te appreehendeeren (gevangen te nemen), heden nagt syne geweese verblyffplaats en daar omstreeks te besetten, visiteeren, en hem bindende in naam van ‘t officie voorscreven, des noods met geweld te arresteeren. Sullende den preesident versorgen en onder syn directie nemen de daer toe nodige en vertrouwde manschappen.”

Voor “leden der municipaliteyt Veghel” verschenen 1) Jacob Jacot, 2) Jan Gerbrandts, 3) Johannis Craenen, 4) Hendrikus van Gestel, 5) Jan Hendrik van Bogaert, 6) Peter van Ham, 7) Marte van Valderen, 8) Rut Pijnappels, 9) Roeloff Schippers, en 10) Jan van Beers, allen inwoners van Veghel. “ter goeder naam en faam staande”, om op verzoek van het “Hoog officie” in Den Bosch een verklaring af te leggen.

“En verklarende de eerste comparanten uyt ende van den preesident der municipaliteit alhier op laastleeden vrijdag tegen den avond sijn ontboden geworden, den selven was gisteren, ten eynde zeker persoon genaamt Albertus Zwierts dien nagt was ‘t mogelijk te apprehenderen desnoods met geweld.

Dat als toen dien nagt circa elf uuren de vier eerst gemelde comparanten (Jacob Jacot, Jan Gerbrandts, Johannis Craenen, en Hendrikus van Gestel) met bijsijn van president en 2 leden der municipaliteit de geweesen verblyflplaats van gem(elde) Zwierts hebben afgesogt benevens de velden daar omstreeks en welk laaste de vier eerste comparanten met den president en 2 leeden van de municipaliteyt, vermits groote preesumptie (verdenking) kreegen dat hij sig daar ophoudende, dan alles int maskere, synde de eerste comparanten met den preesident en twee leden der municipaliteyt weder na haare huysinge gegaan.

Vervolgens verklaaren de gesamentlyke comparanten des anderendaags smorgens tussen 9 en 10 uuren op order en bijsijn van den president en leede voorscreven de velden daar de vier eerste comparanten dien nagt van te vooren weetende hadde gekreegen dat gemelde Albertus Zwierts sig ophielt zoo veel mogelijk omset en doorsogt, soo dat eyndelyk in die velden gemelde Albertus Zwierts het eerste ontdekt wierd door den vierde en zevende comparanten (Hendrikus van Gestel en Marte van Valderen).

Welke twee comparanten verklaaren soodra sij Albertus Zwierts kende worden, denselve sig aanstonds op den loop en vlugt begaf. Schietende den vierde comnparant (Hendrikus van Gestel) met twee scheuten na hem ten eijnde hij soude staan, dog niets helpende sprong in de heg en geraakte uyt haar gesigt.

Vervolgens heeft den 10 comparant, Jan van Beers, staande bij Johannes Jan van den Tillaar, lit der municipaliteit gemelde Albertus Zwierts op hem aankomen loopen, springende in de sloot, niet weetende of hij toen in de sloot of daar bij staande rog bleef.

En verklaert den derde comparant, Johannes Craenen, den gemelde Albertus Zwierts toen in den rog zag zitten op handen en voeten, welke teegen gemelde Albertus Zwierts zeyde: “Staa keerel, of ik schiet uw overhoopt," op welke gesegde Albertus Zwierts opsprong en wegliep, schietende toen den conmparant met syn geweer na den vlugtende Zwierts voorscreven.

Den 5 comparant, Hendrik van den Bogaart, verklaart dat toen hij dien laaste schot hoorde, hy dirtect toe sprong en siende Zwierts vlugtende loopen, riep den selven toe: “Sta,” dog sulx niet doende na hem schoot en waarop direct nog een schot van een ander volgde hem naloopende vervolgende Zwierts, dog kon hem niet krygen, trekkende hij Albert Zwierts onder het loopen zijn rok en camisool zeer schielijk uijt en wierp se weg totdat hij eyndelyk uijt syn gesigt raakte.

En verklaard den zevende comparant, Marten van Valderen, dat een wijl na dat den laaste schoot gedaan was, hij als toen op den weg staande gemelde Albertus Zwierts zag komen aanloopen tussen huysinge van Jan van Hooft ende woonhuijsinge van Antonij Callars tot ongeveer 14 passen van hem comparant.

Dat den comparant toen teegen Zwierts riep: “Sta,” en het geweer op hem houdende, waar op hy Zwierts terug liep achter het woonhuijs van Antony Kallars dat den comparant een moment daarna gemelde Zwierts sag in het woonhuijs van Antonij Kallars voor een open gat waar comparant voorstond en en keerende gemelde Zwierts om daar niet door te komen, roepende tegen de verdere comparanten: “Omset het huijs.”

Verklaarende den agste comparant Rut Pijnappels dat hij toen gesien heeft dat den preesident gemelde Zwierts aan de agterdeur van voorscreven huijsinge daer meergemelde Albert Zwierts soo het scheen meende door te koomen bij de borst greep en dat den preesident seyde: “Geeft uw gevangen,” ‘t geen gemelde Zwierts ook deede, nadat hij eerst nog een sprong deed, denkelijk om het nog te ontkoomen.

En verklaaren den 1e, 2e, 4e en 6e comparanten (Jacob Jacot, Jan Gerbrandts, Hendrikus van Gestel en Peter van Ham) dat sy gemelde Zwierts hebben hooren seggen dat als hij hey eerder bedagt had, hij hier niet sou gekoomen hebbe, maar dat hij het Pruysis sou hebben ingegaan. Waar op een zeker burger, Francis van der Jeugt, aan gemelde Zwierts antwoorde: “Daar sou ik het beeter opgehouden hebben.” Seggende toen gemelde Zwierts, dat hij daar nog niet wel durfde te koomen, om reedenen hij een Pruysis deserteur was.

Eyndelyk verklaaren all de comparanten gezamentyk gemelde geapprehendeerde Zwierts te hebben gebragt in de raadkamer tot Veghel, uytgenomen den 7e en 10e comparant (Marte van Valderen en Jan van Beers).”

R115, fol. 96 (17-10-1798)